Eşbağımlı İlişkiler: Kurban Üçgeni

Hayat içerisinde seçtiğimiz temel bir rol olmakla birlikte, karşımıza çıkan durum ve ilişkiler sonucunda farklı roller geliştirebiliriz. Kişiler ve roller değişse bile roller arasındaki döngü sabit kalmaktadır.

Eş bağımlılık, işlevsiz bir ilişki dinamiğidir. Kurban-kurtarıcı-zorba örüntüsü ile pekişen bir döngüdür.

Üç Temel Rol

Kurban; hayata karşı sorumluluk almasına izin verilmeyen ve aşırı korumacı tutuma maruz kalan bireylerdir. Birçok davranışı kendi başına başaramayacaklarını kabullenmiş ve kurtarıcıya muhtaç olduklarını düşünmektedirler.

Kurtarıcı; kendisine ait olmayan sorumlulukları yüklenen ve bunun sonucunda da kendi sorunlarını ikinci plana atan bireylerdir. Kendi sorunlarını çözmekte başarısız olan birey, başkalarının sorunlarını çözerek güçlü hissetmeye çalışır ve bundan motive olur.

Zorba; kendi sorunlarıyla baş edemeyen ve çözmekte başarısız olan bu bireyler, hissettikleri korkuyu gösteremedikleri için onu öfke ile ifade ederek etrafındaki insanları suçlar.

Döngü Nasıl Kurulur?

Eğer çocukken kurtarıcı bir ebeveyniniz olduysa mağdur olmayı deneyimlemişsinizdir. Ya da ebeveynleriniz arasında geçen döngüyü deneyimlediyseniz yetişkin olduğunuzda da kendinizi mağdur hissedeceğiniz kurtarıcı kişileri hayatınıza çekmeniz muhtemeldir.

Annesinin aşırı korumacı tutumu yüzünden kendi sorumluluğunu alamayan bir çocuk, annesinin bu tutumu sonucunda kurban gibi hissetmeye başlayabilir. Kurban olmayı öğrenen çocuk, okul hayatında da güçsüz ve kırılgan yapısından dolayı zorbaları hayatına çeker.

İşlevsiz bir ailede büyüyen çocuklar, kurban-kurtarıcı-zorba örüntüsünü öğrenirler. Bir kurban, her zaman kendini kurban edecek "zorba"yı ve onu mağduriyetinden kurtaracak "kurtarıcı"yı hayatına çeker. Bu döngüde hiçbir rolün üstünlüğü ya da işlevselliği yoktur. Üç rol de "kurban"dır. Bu yüzden bu döngü "Kurban Üçgeni" olarak adlandırılır.

Koşullu Sevilmiş Çocuklar ve Yetişkinlik

Koşullu sevilen çocuklar yetişkin olduklarında sevilmek için eş bağımlı ilişki kurarlar. Bu çocuklar sağlıklı sevgiyi bilmedikleri, deneyimlemedikleri için yetişkinlikte bekledikleri sevgi; işlevsiz, istismar eden bir ilişki şeklidir.

Eş bağımlı kişiler başkalarını memnun etmeye dair üstün bir performans sergilerler. Adeta bir kurtarıcı gibi etraflarında pervane olurlar. İşler kontrolden çıktığında ise bir zorbaya dönüşerek önce karşılarındakini sonra kendilerini mağdur hissederler. Burada hissettikleri temel suçluluk duygusu bu döngüyü daha da pekiştirir hale gelir.

"Hayır" demek, sınır koymak ve sağlıksız bir ilişkiyi sonlandırmak bu kişiler için oldukça zordur. Başkalarının kendisi hakkında düşündükleri ve söyledikleri ile ilgili oldukça hassastırlar.

Eş bağımlı ilişkilerde olan kişilerin çocuklukları; duygularını bastırma, problemlerini görmezden gelme, aile sırlarını gizleme ve acıya tolerans geliştirme üzerine kuruludur. Bu kişilerle utançları üzerine çalıştığımızda en yoğun fark ettikleri durum "Ben utanılacak bir şey yapmamışım, bu utanç bana ait değil." üzerine olmuştur.

Eğer siz de bir ya da birkaç ilişkinizde yoğun suçluluk, utanç ya da korku yaşıyorsanız, "asla onsuz olamam" ya da "o bensiz yapamaz" diyorsanız, "hayır" demek-sınır koymak sizin için oldukça güç ise, sağlıksız olduğu halde bitiremediğiniz bir ilişki içerisindeyseniz bu konuda yazılmış ilgili kitapları okumanızı ve bu alanda yetkin bir uzmanla çalışmanızı tavsiye ederim.