DEHB Nedir?

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu nörogelişimsel bir bozukluktur. Çocuğun akademik ve sosyal işlevselliğini büyük ölçüde etkiler. Dikkat eksikliği, dürtüsellik ve aşırı hareketlilik belirtileri ile kendisini üç ana kolda gösterir.

DEHB Belirtileri

Dikkat Eksikliği

Dikkat eksikliği, bireyin bir işe odaklanmakta ve dikkati sürdürebilmekte zorlanmasıyla kendini gösterir. Bu alandaki belirtiler şunlardır:

• Kolayca dikkatinin dağılması
• Detaylara yeterince özen göstermeme
• Verilen yönergeleri takip etmekte zorlanma
• Başlanan işleri tamamlayamama
• Unutkanlık ve sürekli eşya kaybetme
• Dalgın görünme ve zihnin sık sık başka yerlere kayması

Bu belirtiler özellikle okul çağındaki çocuklarda akademik performansı olumsuz etkileyebilmekte ve "isteksizlik" ya da "tembellik" şeklinde yanlış yorumlanabilmektedir.

Hiperaktivite

Hiperaktivite, bireyin gelişim düzeyine uygun olmayan düzeyde hareketlilik göstermesiyle tanımlanır. Sıklıkla görülen belirtiler şunlardır:

• Yerinde duramama, sürekli hareket halinde olma
• Oturması beklenen ortamlarda ayağa kalkma
• Aşırı konuşma
• Sessiz etkinliklerde zorlanma
• Sürekli bir şeylerle uğraşma ihtiyacı

Hiperaktivite her DEHB'li bireyde aynı yoğunlukta görülmeyebilir. Bazı çocuklarda yaş ilerledikçe motor hareketlilik azalırken, içsel huzursuzluk devam edebilir.

Dürtüsellik

Dürtüsellik, bireyin düşünmeden hareket etmesi ve sonuçları değerlendirmekte zorlanmasıdır. Bu durum şu davranışlarla ortaya çıkabilir:

• Sabırsızlık ve bekleyememe
• Söz kesme ve sırasını bekleyememe
• Israrcı olma
• Yenilgiye tahammül edememe
• Ani tepkiler verme
• Riskli davranışlara yönelme

Dürtüsellik, özellikle sosyal ilişkilerde çatışmalara ve akran problemlerine yol açabilmektedir.

Etiyoloji

Genetik faktörlerin DEHB gelişiminde önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Aile çalışmalarında, DEHB tanısı almış bireylerin birinci derece akrabalarında bu bozukluğun daha sık görüldüğü saptanmıştır. Genetik geçişin DEHB üzerinde %70 etkili olduğu bulunmuştur.

Nörolojik farklılıkların da DEHB üzerinde zemin hazırlayabildiği bulunmuştur. Frontal lob, irade ve planlama merkezidir. İşleyişin farklı olması DEHB belirtilerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.

Yürütücü işlev, organize olma, davranışları düzenleme ve hedefe göre hareket etme kabiliyetini sağlar. DEHB olan çocuklarda bu beceri yeterince gelişmediği için yoğun destek ihtiyacı duyarlar.

Toplum Görünümünde DEHB

• Tembel çocuk
• Dağınık, sorumsuz çocuk
• Aklı başka yerlerde olan çocuk
• Ödev yaptırılamayan çocuk
• Kural tanımayan çocuk

Bu yanlış algılar çocuğun kendilik algısını olumsuz etkileyebilmekte ve özgüven problemlerine yol açabilmektedir.

Ebeveyn Önerileri

DEHB ebeveynlik suçu değildir. Zorlayıcı durumlar olabilir, destek almak sizler için kolaylık sağlayacaktır.

• Sağlıklı ve net sınırlar koymak
• Takviye gıdalar kullanmak
• Paketli gıda tüketimini azaltmak
• Dikkat oyunu ve dikkat setleri kullanmak
• Çocuğun hayatına hareket katmak (hareketli spor aktiviteleri)
• Kısa ve net komutlar vermek
• Ödev süreçlerinde destek almak (ödev abi/ablası ile çalışmak)