DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)

DEHB Nedir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu; bireylerde odaklanma güçlüğü, aşırı hareketlilik ve dürtüsel davranışlarla kendini gösteren nörogelişimsel bir bozukluktur. DEHB, beynin çalışmasındaki kimi problemlerin sonucudur.

Beynin farklı bölümleri vardır ve bu bölümler herkeste aynı kuvvette değildir. DEHB'de ise dikkatin ve yönetimin zayıf olduğu söylenebilir. Genetiktir ve genetik dışında doğumda yaşanan zorluklar DEHB oluşumunda etki sahibidir. Aile veya çocuk DEHB'den kendilerini suçlu hissetmemelidir.

DEHB Belirtileri Nelerdir?

Dikkat, hiperaktivite ve dürtüsellik beynin aynı kısmında işlenir fakat hepsi bir arada olmak zorunda değildir. Çocuklarda bazıları daha şiddetli olabilir ve her çocuk aynı problemi yaşamaz.

Dikkat Eksikliğinin Belirtileri

• Yazı yazmayı sevmezler.
• Dağınık ve savruk olabilirler.
• Oyalanma sık görülür (ebeveynin sürekli "hadi" demesi gerekebilir).
• Yardımsız ders yapmakta zorlanırlar.
• Dalgın ve hayalci olabilirler.
• Eşyalarını unutma ve kaybetme sık görülür.
• Zaman yönetimleri yetersiz kalabilir.
• Dinlemiyormuş gibi görünebilirler.

Hiperaktivite Belirtileri

• Risk algıları düşüktür.
• Çok konuşurlar.
• Çiş tutma davranışı görülebilir.
• Sakarlık görülebilir.
• Can sıkıntısı sık yaşanır.
• Kıpır kıpırdırlar.
• Aşırı hareketlidirler.
• Uykuyu sevmezler.
• Sınıfın düzenini bozabilirler.

Dürtüsellik Belirtileri

• Israrcıdırlar, bir şeye tutturabilirler.
• Sözlerinde durmakta zorlanabilirler.
• Sabırsız ve acelecidirler.
• Yenilgiye tahammül etmekte zorlanırlar.
• Orantısız tepkiler verebilirler.
• Çabuk öfkelenebilirler.

Yetişkinlikte Nasıl Görülür?

Yetişkinlikte de kaybetme ve dağınıklık görülür, işler yarım kalır. Hiperaktivite çok konuşmayla kendini gösterebilir. Dürtüsellik ise ani şekilde görülebilir. DEHB tedavi edilmediğinde bağımlılığa zemin hazırlayabilir.

DEHB'nin Oluşmasına Zemin Hazırlayan Sebepler

• Nörolojik farklılık
• Genetik geçiş %50
• Doğum sürecindeki zorluklar

Aileler genellikle bu çocukların doğumda zorluk yaşadığını, gaz problemleri ve uyku problemleri olduğunu, bebekken huysuz ve aşırı hareketli olduklarını belirtirler.

Araştırma sonuçları incelendiğinde erkeklerde kızlardan 3-5 kat daha fazla görülür. Yaygınlık %8-12 arasındadır. İlgi çekici konularda dikkat eksikliği daha az görülür.

Evde Neler Yapılabilir?

Ana tedavi ilaçtır çünkü DEHB beyinle alakalı bir rahatsızlıktır. İlaç kullanımından çekinilmemelidir. İlaç tam tedaviyi sağlamasa bile yaşam kalitesini arttırır. Onun dışında alternatif olarak balık yağı ve kuruyemişler de iyi gelir.

Çocuk ile birlikte görevlerini yapmak ona fayda sağlar. Ödev yapmak, odasını toplamak veya dişini fırçalamak gibi eylem ebeveynlerle yapılarak desteklenebilir. Ana formül "gel beraber yapalım"dır.

Okul öncesinde jimnastik ve ergoterapi de işe yarar. Hiperaktivitenin ilacı bol harekettir. Bisiklet, kaykay, barfiks, trambolin, hacıyatmaz gibi malzemelerden yardım alınabilir.

Şeker, hamur, abur cubur kontrollü tüketilmelidir. Çünkü bunlar enerjiyi ve hiperaktiviteyi artırır. Dürtüsel çocuk oyunda 2 kez kazanıyorsa ebeveyn 1 kez kazanmalı ama kazanmalıdır. Çocuk kaybedince ağlayabilir, öfkelenebilir fakat kaybetmeyi yaşamalıdır.

Öteleme ve bekletme yapılmalıdır. Bu şekilde bekleme kasları gelişir. Dolu bir program oluşturulmalıdır: okul, kurs, spor gibi. Söz vermesi istenmemelidir çünkü çocuk dürtüldüğü anda verdiği sözü unutur ve tutmaz. Çocuk affedilmeli ve hayata devam etmelidir, okuldan gelen şikayetler çok yansıtılmamalıdır.

Regülasyon araçları iyi gelir. Slime, oyun hamuru, kum, masaj yapmak, bol su ile temas gibi regülasyon sağlayan şeyler yardımcı olur. Çocuk yatarken takdir etmeli ve çocuğun günün negatifliğini atması sağlanmalıdır. Her gün 3 yönünü yakalayıp takdir etmek önemlidir.

Okullarda Neler Yapılabilir?

Çocuk en ön sırada oturmalı ve öğretmenle birlikte eylemleri sürdürmelidir. Öğretmenler çocuğu takdir etmeli, eleştiriyi azaltmalıdır. Takdire çok muhtaç çocuklardır. Hiperaktivitede öğretmen çocuktan kağıt getirilmesini isteyebilir, küçük hareketleri görmezden gelebilir.

Dürtüsel çocuklarda sınıf önünde cezalandırma yapılmamalıdır. Örneğin 10 sticker verilip yanlış davranışta 1 sticker alınması gibi pozitif geri bildirim verilebilir. Çocuğun okulu gerekirse yarım güne indirilebilir.

Dikkat Oyunu ve Dikkat Seti Önerileri

Dikkat Oyunu Önerileri: Süper Doktor, Bil Bakalım Kim, Make and Break, Pictureka / Look Look, Mikado, Domino, Satranç, Mangala.

Dikkat Seti Önerileri: Di-ze, Zekare, DGS (Adeda), DGS (Easy), Miniyup, IQ Dikkat ve Yetenek Seti (Tüzder).