Çocuklarda OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluklar)

OKB Nedir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB); kişinin istemi dışında zihnine yerleşen, rahatsızlık veren ve yoğun kaygı uyandıran; yinelenen düşünce, dürtü ya da imgeler (obsesyonlar) ile bu rahatsızlığı hafifletmek veya etkisiz kılmak amacıyla yapılan tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel eylemlerden (kompulsiyonlar) oluşan bir ruhsal bozukluktur.

Birey, bu eylemleri çoğunlukla belirli kurallar doğrultusunda veya içsel bir zorlanma hissiyle gerçekleştirir ve çoğu zaman bunları bırakmakta güçlük çeker.

Obsesyon

Kişinin istemeden zihnine yerleşen ve uzaklaştıramadığı düşünce, fikir veya dürtülerdir. Bu düşünceler kişinin iradesi dışında ortaya çıkar, mantık dışı olarak algılanır ve yoğun bir kaygı ile huzursuzluk yaratır. Örneğin; bulaşma korkusu, kuşku duyma, simetri ve düzen takıntısı, dini ve cinsel düşüncelerde aşırı meşgul olma.

Kompulsiyon

Obsesyonların yol açtığı yoğun kaygı ve huzursuzluğu azaltmak ya da gidermek amacıyla tekrarlayan davranışlar veya zihinsel ritüellerdir. Örneğin; elleri yıkama, temizlik yapma, bir şeyi defalarca kontrol etme, aynı davranışı tekrar etme, belirli sayılarda sayma, gereksiz eşyaları biriktirme.

OKB Türleri Nelerdir?

• Saldırganlık: öldürme, kendine ve çevresine zarar verme
• Dinsel: günah, kul hakkı, ibadet
• Düzenleme: masa, dolap, çekmece, tablo
• Temizlik: el yıkama, evi temizleme, banyo
• Bulaşma: mikrop, idrar, dışkı, sperm
• Kontrol: kapı, cam, priz, ödev
• Tekrarlama: davranışın törensel tekrarı, eylemi başa sarma
• Sayma: plakalar, köşeler, düğmeler
• Dokunma: belli nesnelere dokunma zorunluluğu

OKB oldukça sık görülen bir ruhsal bozukluktur. Görülme sıklığı %1-3 arasında değişir; bunun anlamı Türkiye'de 1,5-2,5 milyon kişide bu rahatsızlığın olmasıdır.

OKB Belirtileri

Temizlik ve Bulaşma Takıntıları

Aşırı el yıkama, sık banyo yapma. Pislik, mikrop veya hastalık bulaşmasından aşırı korkma, mutfak eşyalarını kullanmama, çorba içtiği tabaktan yemek yememe.

Düzen ve Simetri İhtiyacı

Oyuncakları belirli bir sıra veya simetriyle dizme. Oda, masa veya eşyaları sürekli belirli bir düzende tutma.

Duyusal Hassasiyetler

Kıyafetlerdeki etiket veya ıslaklık hissinden rahatsız olma. Belirli kıyafet dokularına karşı hassasiyet. Aşırı koku hassasiyeti.

Tekrarlayan Düşünce ve Davranışlar

Mantıksız veya gerçek dışı düşüncelerin akla sıkça gelmesi, tekrarlayan sorular sorma. Törensel (ritüel) eylemler yapma (kapıdan belirli şekilde geçme, eşyaya belli sayıda dokunma). Yazı yazarken, resim çizerken belirli şekilleri tekrarlama.

Özel Kaygılar

Eşya biriktirme. Dini konularda aşırı sevap-günah endişesi.

Tedavi ve Ebeveyn Önerileri

• Ebeveynler suçlayıcı yaklaşımlardan uzak durmalıdırlar.
• Müdahaleyi azaltmak: Ebeveynin, çocuğun kaygısını takıntısını beslememesi adına müdahaleyi, konu ile ilgili açıklamalarını azaltmalıdır.
• Dinle ilgili takıntı durumlarında esnek olunmalıdır, mükemmeliyetçi tutumlardan uzaklaşılmalıdır.
• Takıntılı ebeveyn varsa tedavi olmalıdır.
• Takıntının dediğini yapmamak, bekletmek gerekir.
• Çocuk merkezli oyun terapisi, deneyimsel oyun terapisi, EMDR, BDOT gibi ekoller psikoterapide yaygın olarak kullanılmaktadır ve etkili sonuçlar alınabilir.
• Çocuğun hayatındaki sürdürücü faktörler ve stresler yönetilir ve düzenlenir.

Takıntıların tedavisinde hem ilaç tedavilerinden hem de psikoterapi yöntemlerinden yararlanılmaktadır.